Tiền là điều kiện quan trọng để đảm bảo cuộc sống khi nghỉ hưu. Tuy nhiên, ngày càng nhiều chuyên gia về tâm lý học và khoa học trường thọ cho rằng sau tuổi 45, cần mở rộng khái niệm tích lũy. Bởi khi tuổi thọ tăng, điều quyết định một người có sống khỏe mạnh, hạnh phúc hay không không chỉ là số dư trong tài khoản, mà còn là vốn sức khỏe, vốn xã hội và vốn tinh thần. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng định nghĩa lão hóa khỏe mạnh là quá trình duy trì năng lực nội tại và khả năng thực hiện những điều có ý nghĩa với mỗi người, thay vì chỉ đơn thuần kéo dài tuổi thọ.
Tích lũy sức khỏe - khoản đầu tư sinh lời nhất
Mỗi buổi tập đều đặn sau tuổi 45 không chỉ giúp tăng sức mạnh cơ bắp và bảo vệ tim mạch, mà còn là khoản đầu tư lâu dài để duy trì khả năng vận động độc lập, giảm nguy cơ bệnh mạn tính và kéo dài tuổi thọ khỏe mạnh. Ảnh: Fit & Well
Sau tuổi 45, cơ thể bắt đầu mất khối lượng cơ, mật độ xương giảm, tốc độ trao đổi chất chậm lại và nguy cơ mắc các bệnh mạn tính tăng lên. Điều này khiến sức khỏe trở thành loại tài sản cần được đầu tư đều đặn nhất. Theo bác sĩ Florence Comite, chuyên gia y học trường thọ và nhà sáng lập Comite Center for Precision Medicine & Healthy Longevity (Mỹ), tuổi khỏe mạnh quan trọng hơn tuổi thọ. Mục tiêu không phải là sống thật lâu mà là duy trì khả năng vận động, sự minh mẫn và tính độc lập trong nhiều năm nhất có thể.
Đầu tư cho sức khỏe ở giai đoạn này không nhất thiết phải bắt đầu bằng những chương trình đắt tiền. Các nghiên cứu đều thống nhất rằng những thói quen đơn giản như tập sức mạnh 2-3 lần mỗi tuần, ngủ đủ, kiểm soát cân nặng, ăn đủ protein, khám sức khỏe định kỳ và duy trì hoạt động thể chất hàng ngày mang lại lợi ích lâu dài cho tim mạch, não bộ và khả năng vận động. Đối với phụ nữ, giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh càng khiến việc bảo vệ khối cơ, sức khỏe xương và chuyển hóa trở nên cấp thiết hơn.
Tích lũy các mối quan hệ chất lượng
Ở tuổi trẻ, nhiều người cố gắng mở rộng mạng lưới quen biết. Nhưng sau tuổi 45, điều quan trọng hơn là nuôi dưỡng những mối quan hệ thực sự thân thiết. Giáo sư Laura L. Carstensen, Giám đốc Stanford Center on Longevity và là người phát triển Thuyết chọn lọc cảm xúc theo thời gian (Socioemotional Selectivity Theory), cho rằng khi con người nhận thức rõ hơn về sự hữu hạn của thời gian, họ có xu hướng ưu tiên các mối quan hệ đem lại ý nghĩa cảm xúc thay vì duy trì quá nhiều kết nối xã giao. Đây là một sự thích nghi tâm lý tích cực chứ không phải dấu hiệu thu mình. Nhiều nghiên cứu cũng cho thấy người lớn tuổi thường ít bạn hơn nhưng cảm thấy hài lòng hơn với các mối quan hệ. Không chỉ cải thiện sức khỏe tinh thần, các mối quan hệ thân thiết còn liên quan đến giảm viêm mạn tính, làm chậm lão hóa sinh học và giảm nguy cơ tử vong sớm.
Tích lũy mục đích sống
Người duy trì được mục đích sống thông qua những việc ý nghĩa như học kỹ năng mới, tham gia hoạt động cộng đồng, làm tình nguyện hay chăm sóc gia đình thường có xu hướng lão hóa tích cực hơn và cảm thấy hài lòng với cuộc sống khi về già. Ảnh: Magnific
Một tài khoản tiết kiệm lớn không thể thay thế cảm giác cuộc sống vẫn còn ý nghĩa sau khi con cái trưởng thành hoặc nghỉ hưu. Nghiên cứu đăng trên Journal of Psychosomatic Research cho thấy những người duy trì được mục đích sống ở tuổi trung niên có sức khỏe thể chất tốt hơn trong nhiều năm sau đó, đồng thời ít mắc bệnh mạn tính hơn. Theo nhà tâm lý học Carol Ryff, Đại học Wisconsin-Madison, mục đích sống là một trong những thành phần cốt lõi của hạnh phúc bền vững. Người vẫn duy trì được cảm giác mình có ích, có vai trò và có điều để cống hiến thường đối mặt với quá trình lão hóa tích cực hơn. Mục đích sống không nhất thiết phải là sự nghiệp lớn. Đó có thể là chăm sóc cháu, học một kỹ năng mới, tham gia hoạt động cộng đồng, làm tình nguyện hoặc phát triển một sở thích nghiêm túc.
Tích lũy khả năng thích nghi
Sau tuổi 45, cuộc sống thường xuất hiện nhiều biến động: cha mẹ già yếu, con cái trưởng thành, thay đổi công việc, sức khỏe thay đổi hoặc nghỉ hưu. Các nhà tâm lý học gọi khả năng phục hồi sau nghịch cảnh là một yếu tố dự báo quan trọng của sức khỏe tinh thần. Theo nhiều nghiên cứu về lão hóa, những người linh hoạt trong suy nghĩ, chấp nhận thay đổi và chủ động học hỏi thường duy trì chất lượng cuộc sống tốt hơn khi bước vào tuổi già. Thay vì cố gắng giữ mọi thứ như cũ, họ sẵn sàng xây dựng những vai trò mới cho bản thân. Khả năng thích nghi cũng giúp giảm căng thẳng kéo dài, yếu tố có liên quan đến nhiều bệnh lý tim mạch, suy giảm miễn dịch và rối loạn cảm xúc.
Tích lũy trải nghiệm thay vì đồ vật
Một xu hướng đáng chú ý trong khoa học trường thọ là khuyến khích người trung niên đầu tư vào trải nghiệm có ý nghĩa. Một nghiên cứu gần đây trên người lớn tuổi tại Anh cho thấy những người thường xuyên tham gia các hoạt động văn hóa như xem hòa nhạc, bảo tàng, triển lãm hoặc các sự kiện cộng đồng có tuổi sinh học trẻ hơn khoảng ba năm so với nhóm ít tham gia. Dù chưa chứng minh quan hệ nhân quả, các nhà nghiên cứu cho rằng những hoạt động này giúp kích thích não bộ, tăng tương tác xã hội và cải thiện sức khỏe tinh thần. Đó cũng có thể là những chuyến du lịch, lớp học nghệ thuật, hoạt động ngoài trời hay những cuộc gặp gỡ bạn bè định kỳ, các trải nghiệm tạo nên ký ức và cảm xúc tích cực lâu dài.
Tích lũy sự bình an trong cảm xúc
Sự bình an trong cảm xúc giúp con người giảm tác động của căng thẳng kéo dài, cải thiện sức khỏe tinh thần và duy trì chất lượng cuộc sống khi bước vào tuổi trung niên và tuổi già. Ảnh: Magnific
Điều thú vị là nhiều nghiên cứu cho thấy sức khỏe cảm xúc không giảm theo tuổi như nhiều người vẫn nghĩ. Trong nghiên cứu kéo dài hơn 10 năm của Đại học Stanford, người lớn tuổi có xu hướng trải nghiệm ít cảm xúc tiêu cực hơn, bình tĩnh hơn và hài lòng với cuộc sống hơn so với người trẻ. Điều này phần lớn đến từ việc họ biết ưu tiên điều quan trọng, ít bị cuốn vào những xung đột không cần thiết và quản lý cảm xúc hiệu quả hơn. Giáo sư Laura Carstensen cho rằng tuổi tác không chỉ mang đến sự suy giảm về thể chất mà còn đem lại một lợi thế tâm lý đáng giá: khả năng tập trung vào những điều thực sự có ý nghĩa.
Tiền vẫn quan trọng nhưng không phải tài sản duy nhất
Chuẩn bị cho tuổi già chưa bao giờ chỉ là bài toán tài chính. Sau tuổi 45, mỗi buổi tập sức mạnh, mỗi bữa ăn lành mạnh, mỗi người bạn thân còn giữ liên lạc, mỗi kỹ năng mới học được hay mỗi mục tiêu khiến bạn háo hức thức dậy vào buổi sáng đều là một khoản tích lũy. Tiền có thể giúp con người sống thuận tiện hơn nhưng chính sức khỏe, các mối quan hệ, mục đích sống và sự bình an nội tâm mới quyết định những năm tháng sau này sẽ chỉ là quãng thời gian kéo dài hay thực sự là một giai đoạn đáng sống.
Vienne (Theo VeryWell Health, Health)
