Những người 'giữ' tiếng Việt ở xứ người

• Thị trấn Trung Quốc ngừng mọi hoạt động để ngủ trưa 3 tiếng mỗi ngày
• Phụ nữ trung niên Hàn Quốc 'cho thuê da' kiếm sống
• Giá rau tăng vọt, sinh viên chờ mẹ tiếp tế từ quê
• Mẹ 8X biến 60 m2 sân thượng thành vườn rau ăn quanh năm
• Giá rau tăng cao, hộ gia đình, tiểu thương và quán ăn chật vật xoay xở

Jenny Tran sang Mỹ từ lúc nhỏ, sống tại đây hơn 30 năm và hiện dạy tiếng Việt cho học sinh gốc Việt tại một trường trung học hơn 10 năm qua.

"Giữ tiếng mẹ đẻ rất quan trọng. Khi các bé nói được tiếng Việt, các con có thể trò chuyện với cha mẹ, ông bà. Không khí trong nhà ấm áp hơn, và các bé hiểu được những câu chuyện tuổi thơ, những ký ức về quê hương", Jenny chia sẻ.

Học sinh trong lớp của Jenny từ 14-18 tuổi, mỗi em một trình độ. Theo Jenny, rào cản lớn nhất là môi trường sử dụng tiếng Việt quá ít khiến các em ngại giao tiếp, nhưng chỉ cần không khí học tập vui vẻ, thêm trò chơi hoặc bài hát, các em tiến bộ rất nhanh.

Jenny nhớ nhất một học sinh chỉ biết nói "Hi cô" ngày đầu vào lớp. Gần một năm kiên trì học tập, cậu chạy đến báo tin vui: "Cô ơi, hôm qua con nói chuyện với bà ngoại bằng tiếng Việt luôn!" - khoảnh khắc đó khiến Jenny xúc động vì thấy nỗ lực của mình có ý nghĩa.

Cô tin rằng việc học tiếng Việt giúp thế hệ trẻ hiểu về văn hóa, lịch sử và thu hẹp khoảng cách giữa các thế hệ trong cộng đồng người Việt xa xứ. "Học ngôn ngữ không chỉ để nói hay viết mà còn để giữ bản sắc, giữ sợi dây nối quá khứ với hiện tại", cô nói.

Theo số liệu từ Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài, tính đến năm 2024, có khoảng 5,3 triệu người Việt sinh sống tại 130 quốc gia và vùng lãnh thổ. Chính phủ Việt Nam đã phê duyệt kế hoạch đến năm 2030 nhằm thúc đẩy việc học tiếng Việt trong cộng đồng người Việt ở nước ngoài, đặc biệt ở những nơi "ngôn ngữ và văn hóa có nguy cơ mai một".

Lynn, 24 tuổi, sinh ra và lớn lên tại California, chỉ biết vài câu tiếng Việt đơn giản khi còn nhỏ nên không đủ vốn từ để chia sẻ trọn vẹn cảm xúc với bố mẹ. Ngày nhỏ, cô chưa từng trò chuyện với bà ngoại dù ở chung nhà vì bà chỉ biết tiếng Việt.

"Có nhiều chuyện ở trường tôi muốn chia sẻ với gia đình nhưng không tìm được từ. Tôi cảm thấy mình không thể bộc lộ hết suy nghĩ", Lynn nhớ lại.

Lynn cũng thấy nhiều bạn bè gốc Mexico, Hàn Quốc, Nhật Bản gặp khó khăn tương tự khi không nói được tiếng mẹ đẻ. Nên từ lớp 10, Lynn tự đăng ký học tiếng Việt ở trường suốt ba năm. Nhờ luyện nghe, nói, đọc, viết đều đặn, cô dần tự tin hơn. "Rào cản ngôn ngữ tưởng nhỏ nhưng có thể khiến tình cảm xa cách. Nhờ biết tiếng Việt, tôi kết nối sâu sắc hơn với gia đình", cô nói.

Hiện Lynn làm cộng tác viên tại các văn phòng y tế đông người Việt, thêm cơ hội thực hành và cải thiện phát âm, ngữ điệu. Giờ đây, không chỉ trò chuyện tự nhiên với bố mẹ, Lynn còn trở thành phiên dịch viên tiếng Việt tại nơi làm việc.

"Tiếng Việt đã giúp tôi hiểu đúng, đủ triệu chứng của nhiều người khi đến khám, từ đó truyền tải thông tin chính xác, giúp bệnh nhân tiết kiệm thời gian, tiền bạc và công sức đáng kể", Lynn cho biết.

Ông Ellis, bố của Lynn, 60 tuổi, sang Mỹ 24 năm trước. Thấy con gái nói tiếng Việt trôi chảy, ông cho biết đó là "niềm tự hào lớn".

"Giữ tiếng Việt trong nhà giúp con hiểu được gốc gác của mình. Với tôi, ngôn ngữ mẹ đẻ là món quà quý giá mà thế hệ trước truyền lại cho thế hệ sau", ông chia sẻ.

Theo Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài, nhu cầu học tiếng Việt đang tăng. Năm 2025, Ủy ban đã cung cấp gần 5.560 cuốn sách và tài liệu giảng dạy tiếng Việt cho cộng đồng tại nhiều quốc gia; mạng lưới toàn cầu về giảng dạy tiếng Việt và văn hóa đã kết nối hơn 500 giáo viên từ 30 quốc gia và vùng lãnh thổ qua các khóa đào tạo trực tuyến.

Tiếng Việt xuất hiện ngày càng nhiều trong hệ thống giáo dục quốc tế, từ các lớp ngoại ngữ ở Brown University (Mỹ), SOAS (Anh) đến kỳ thi đại học quốc gia của Hàn Quốc - nơi tiếng Việt nằm trong danh sách tám ngoại ngữ thứ hai.

Tại Australia, Minh Tú, 23 tuổi, dạy tiếng Việt gần 5 năm. Khi sang đây học ngành truyền thông lúc 18 tuổi, Tú nhận dạy tiếng Việt như một công việc làm thêm và nghĩ "người Việt dạy tiếng Việt thì có gì khó". Nhưng ngay học trò đầu tiên, cậu bé 10 tuổi mê nghe bà kể về tuổi thơ ở Việt Nam, khiến cô nhận ra đây không chỉ là lớp học giao tiếp.

Những buổi dạy sau đó, Tú soạn giáo án, ôn lại ngữ pháp tiếng Việt và nghĩ trò chơi để trẻ hứng thú. Cô bắt đầu lồng ghép vào bài học những câu chuyện về triều đại nhà Trần, về Tết Nguyên Đán, về câu tục ngữ "uống nước nhớ nguồn"...

Có buổi học, Tú kể chuyện Hai Bà Trưng cưỡi voi đánh giặc, một bé gái mắt sáng rỡ hỏi dồn dập: "Cô ơi, sao hồi đó phụ nữ giỏi vậy? Sao bây giờ không còn ai cưỡi voi nữa?". Lần khác, khi học về Hội An, có em nằng nặc đòi bố mẹ "cho về Việt Nam chơi kỳ nghỉ tới để xem lồng đèn thật".

Những khoảnh khắc ấy khiến Tú nhận ra mỗi bài giảng là một cách vun lại sợi dây kết nối giữa những đứa trẻ và quê hương mà chúng chỉ biết qua vài kỳ nghỉ hoặc qua lời kể của ông bà.

"Mình đang dạy ký ức, dạy văn hóa, giữ lại một phần của Việt Nam nơi xứ người", Tú cho biết.

Hoàng Yến

>> Xem thêm: Người Thái gieo chữ Việt cho học sinh Bangkok <<