Trong vài năm gần đây, Ozempic, loại thuốc điều trị tiểu đường típ 2 đã trở thành biểu tượng của kỷ nguyên "giảm cân bằng y học". Theo phân tích của BBC Future, Ozempic chứa semaglutide, hoạt chất bắt chước hormone tự nhiên GLP-1. Khi tiêm vào cơ thể, semaglutide kích hoạt các thụ thể GLP-1 trong não, khiến người uống nhanh no, ít thèm ăn hơn. Đồng thời, nó làm chậm tốc độ rỗng dạ dày, khiến thức ăn tiêu hóa chậm và kéo dài cảm giác no. Cơ chế này khiến người dùng hấp thu ít calo, qua đó giảm cân hiệu quả.
Video mô phỏng quá trình giảm cân nhờ Ozempic. Video: ZackDFilm
Theo bác sĩ Chris Damman, chuyên gia tiêu hóa tại Đại học Washington, GLP-1 là "chất điều hòa trung tâm của quá trình trao đổi chất". Thuốc dựa trên cơ chế này có thể "khôi phục lại phản ứng no vốn bị rối loạn ở những người béo phì do thực phẩm siêu chế biến" nhưng việc kéo dài can thiệp có nguy cơ làm cơ thể mất khả năng tự điều chỉnh hormone, dẫn đến phụ thuộc thuốc để duy trì cân nặng.
Cơ chế này cũng lý giải vì sao Ozempic giúp giảm 10 - 15% trọng lượng cơ thể chỉ trong vài tháng nhưng đồng thời khiến nhiều người gặp tác dụng phụ như buồn nôn, tiêu chảy, đầy hơi, mệt mỏi hoặc đau bụng. Trong một số trường hợp hiếm, thuốc có thể gây viêm tụy, sỏi mật hoặc rối loạn tiêu hóa kéo dài.
Giáo sư Gary Schwartz thuộc Trường Y Albert Einstein (New York) cho rằng thuốc không chỉ làm thay đổi hormone mà còn ảnh hưởng đến vùng não liên quan đến cảm giác khen thưởng khi ăn. "Khi vùng này tiết ít dopamine hơn, người dùng giảm hứng thú với đồ ngọt, béo hoặc các món ăn giàu năng lượng. Nhưng nếu ngừng thuốc mà không thay đổi hành vi, cảm giác thèm ăn sẽ trở lại mạnh mẽ hơn", ông nói.
Không phải mọi loại thuốc giảm cân đều hoạt động theo cơ chế GLP-1. Một số thuốc ức chế hấp thu chất béo (như orlistat) hoặc kích thích hệ thần kinh trung ương để giảm cảm giác thèm ăn. Tuy nhiên, điểm chung là tất cả đều can thiệp vào cơ chế kiểm soát năng lượng của cơ thể, do đó việc sử dụng cần có chỉ định và theo dõi y khoa.
Ozempic, loại thuốc điều trị tiểu đường típ 2 được nhiều người sử dụng để giảm cân. Ảnh minh họa
BBC dẫn lời bác sĩ Mary Sco, chuyên gia dinh dưỡng tại bang Virginia, cho biết cơ thể có thể kích thích sản xuất GLP-1 tự nhiên thông qua chế độ ăn nhiều chất xơ, polyphenol và chất béo tốt từ trái cây, rau củ, đậu, các loại hạt và dầu ô liu. Một tổng quan khoa học năm 2020 cũng cho thấy thứ tự và thời điểm ăn uống có ảnh hưởng lớn: ăn protein hoặc rau trước tinh bột giúp nồng độ GLP-1 tăng cao hơn; ăn vào buổi sáng sớm thay vì tối muộn giúp cơ thể điều hòa hormone hiệu quả hơn.
Theo các chuyên gia, thuốc GLP-1 như Ozempic đang mở ra một hướng điều trị béo phì mới nhưng vẫn còn nhiều điều chưa được hiểu rõ. Việc giảm cân nhờ thuốc mang lại kết quả nhanh nhưng không thể thay thế hoàn toàn lối sống lành mạnh.
"Sau cùng, mọi con đường đều dẫn về thực phẩm nguyên chất. Không loại thuốc nào có thể thay thế cho chế độ ăn cân bằng, giấc ngủ đầy đủ và vận động hợp lý", bác sĩ Damman nói.
Phạm Linh
