Sau làn sóng cắt giảm và tái cấu trúc nhân sự trong năm 2025, nhiều người lao động gọi giai đoạn này là "năm thanh lọc". Có người chủ động bước ra, có người trụ lại trong áp lực nhưng điểm chung là tất cả đều phải đối diện với những thay đổi không còn có thể né tránh.
Giữa năm 2025, Chu Minh Trang, 36 tuổi, làm trong lĩnh vực thiết kế và tư vấn thương hiệu, quyết định chủ động nghỉ việc sau một thập kỷ gắn bó. Quyết định này đến trong bối cảnh ngành thiết kế - quảng cáo nằm trong nhóm chịu tác động mạnh bởi làn sóng tái cấu trúc và cắt giảm nhân sự.
Nhiều khảo sát quốc tế cho thấy khoảng 93% nhân sự marketing đã sử dụng AI để tạo nội dung nhanh hơn, 90% dùng công nghệ này để hỗ trợ ra quyết định khiến nhu cầu tuyển dụng và yêu cầu kỹ năng thay đổi nhanh chóng. Tại công ty nơi Trang làm việc, việc tinh giản diễn ra theo từng đợt, nhân sự ít dần, khối lượng công việc tăng lên rõ rệt. "Có những ngày tôi nhìn quanh văn phòng và nhận ra nhiều người từng làm cùng đã rời đi. Tôi bắt đầu hoài nghi về công việc của mình", cô nói. Trang nhận ra bản thân không còn hứng thú và chỉ đi làm vì "cơm áo gạo tiền" và thói quen.
Trước khi nghỉ, Trang đã tính toán kỹ về tài chính và tinh thần. Cô tính xem tiền bảo hiểm thất nghiệp của mình có thể đủ để ở nhà trong bao lâu, chi tiêu thế nào để không rơi vào trạng thái bị động về tài chính. Theo cô, nỗi lo lớn nhất không chỉ là chuyện tiền bạc, mà còn là sự mơ hồ về hướng đi tiếp theo sau nhiều năm quen với một guồng quay cố định.
Chu Trang, 36 tuổi, làm trong lĩnh vực thiết kế. Ảnh: NVCC
Dù vậy, việc rời môi trường làm việc với những deadline dày đặc đã mang lại cho Trang một khoảng nghỉ đúng nghĩa. Trang bắt đầu vẽ trở lại và tìm niềm vui từ việc cắm hoa, những hoạt động sáng tạo giản dị mà cô từng gác lại vì guồng quay công việc. Từ đây, cô nảy ra ý tưởng phát triển một sản phẩm nhỏ theo hướng start-up: bộ lịch bàn kết hợp lọ hoa, vừa để ghi chú công việc, vừa có thể làm mới không gian làm việc bằng hoa.
"Tôi hy vọng sản phẩm này mang lại chút thi vị cho đời sống văn phòng bận rộn", Trang nói. Với cô, khoảng thời gian rẽ hướng không chỉ là chờ đợi một công việc mới, mà là lúc thử nghiệm những ý tưởng từng bị gác lại vì guồng quay công việc.
Trang start-up sản phẩm lịch để bàn xuất phát từ sở thích cá nhân. Ảnh: NVCC
Nếu Chu Trang là người chủ động bước ra, với Tùng Lâm, 34 tuổi, phóng viên hơn 10 năm kinh nghiệm tại một tòa soạn ở TP HCM, việc trụ lại sau thanh lọc lại mang đến một dạng áp lực khác. Giữa năm 2025, bộ phận của anh bị tinh giản nhân sự sau sáp nhập. Dù thông tin đã được báo trước từ cuối năm 2024, không khí căng thẳng bao trùm cả nhóm trong nhiều tháng.
Khi danh sách cắt giảm được công bố, 5 người trong nhóm của Lâm phải rời đi, trong đó có những đồng nghiệp gắn bó với tòa soạn hơn 20 năm. Lâm được giữ lại nhờ ngoài nghiệp vụ báo chí, anh còn có khả năng sử dụng ba ngoại ngữ và phù hợp với định hướng phát triển mới của đơn vị.
"Được giữ lại không hẳn là nhẹ nhõm. Ngay sau đó, tôi được thông báo việc tinh giản nhân sự sẽ diễn ra theo từng quý. Tôi tự hỏi không biết lần tới có đến lượt mình không", anh kể.
Ở lại đồng nghĩa với việc Lâm phải kiêm nhiệm nhiều đầu việc hơn trong khi áp lực ngày càng lớn. Là trụ cột kinh tế của gia đình với vợ và hai con, anh không cho phép mình chủ quan. Ngoài công việc chính, Lâm chủ động học thêm các kỹ năng mới, từ ứng dụng AI đến các khóa quản trị vào buổi tối, coi đó là cách chuẩn bị cho những kịch bản có thể xảy ra trong tương lai.
"Trước đây, cuộc sống của tôi bình yên hơn. Sau biến động, tôi làm việc với 200% năng lượng. Có lúc rất mệt nhưng ít nhất tôi biết mình đang chủ động học hỏi và không bị động chờ đợi", anh nói.
Trải qua một năm thanh lọc, Tùng Lâm buộc phải tự đổi mới bản thân. Ảnh: NVCC
Cũng thất nghiệp từ tháng 8 năm ngoái sau đợt cắt giảm nhân sự, Minh Anh, 28 tuổi, sống tại Hải Phòng, không vội tìm việc mới mà chậm lại để nhìn lại bản thân. "Những ngày đầu ở nhà, tôi thực sự hoang mang. Mở mạng xã hội ra thấy bạn bè vẫn đi làm, còn mình thì không biết bắt đầu lại từ đâu", Minh Anh nói.
Thay vì lao vào guồng tìm kiếm trong tâm thế sốt ruột, Minh Anh chọn chậm lại để ổn định tinh thần. Khoảng thời gian ở nhà giúp cô nhận ra sự hỗ trợ bền bỉ từ gia đình. "Tôi thấy ba mẹ luôn ở đó, ủng hộ tôi hết mực. Trước đây tôi nghĩ mình phải tự xoay xở mọi thứ, nhưng khi thất nghiệp, tôi mới hiểu mình không hề đơn độc", cô tâm sự.
Khi tâm lý dần ổn định, cuộc sống thường nhật của Minh Anh cũng thay đổi theo hướng tích cực. Cô tập gym đều đặn, giảm được 5 kg, sức khỏe cải thiện rõ rệt. Cô dành nhiều thời gian cho việc học, đặc biệt là chuẩn bị thi lại IELTS, điều từng khiến cô e ngại trước đây.
Sau biến động, Minh Anh cho biết mình trở nên kiên nhẫn và bình tĩnh hơn. Dự định của cô là quay lại thị trường lao động vào đầu năm 2026, khi bản thân đã sẵn sàng cả về tinh thần lẫn kỹ năng.
Theo chuyên gia Linda Nguyễn, Cố vấn nhân sự cho các doanh nghiệp SME, thanh lọc nhân sự hiện nay không còn là hiện tượng mang tính chu kỳ ngắn hạn, mà trở thành xu hướng dài hạn của thị trường lao động kể từ sau Covid-19. Từ cuối 2022, nhiều doanh nghiệp từng kỳ vọng nền kinh tế sẽ sớm phục hồi mạnh mẽ nhưng thực tế cho thấy quá trình đào thải và tái cơ cấu ngày càng diễn ra trên diện rộng, tác động trực tiếp đến doanh nghiệp, chính sách quản lý và người lao động.
Chuyên gia Linda Nguyễn, Cố vấn nhân sự cho các doanh nghiệp SME.
Sau khi nghỉ việc, người lao động thường rơi vào hai tâm thế phổ biến: hoặc vội vàng quay lại thị trường để tìm một công việc mới, hoặc dành thời gian nghỉ ngơi để hồi phục và suy nghĩ lại hướng đi tiếp theo. Chị cho rằng rẽ hướng hay tạm dừng không đồng nghĩa với thụt lùi, nếu người lao động có sự chuẩn bị bài bản về kỹ năng, tài chính và sức khỏe. Ngược lại, chính sự thiếu chuẩn bị và thiếu chiến lược mới là nguyên nhân khiến nhiều người cảm thấy mình đang đi lùi khi quay lại thị trường lao động.
"Nhiều người rơi vào trạng thái sốt ruột, nộp hồ sơ tràn lan, không tìm hiểu kỹ doanh nghiệp và cũng không xác định rõ lợi thế cạnh tranh của bản thân. Điều này dễ đẩy họ vào vòng lặp phỏng vấn - từ chối, khiến quá trình tìm việc kéo dài và bào mòn dần sự tự tin", chuyên gia nói.
Nói về việc trụ lại sau thanh lọc, chuyên gia Linda Nguyễn cho rằng đây cũng không hẳn là lợi thế lâu dài nếu người lao động không liên tục tự làm mới mình. Theo chị, doanh nghiệp thường ưu tiên giữ lại nhân sự dựa trên ba yếu tố chính:
- Năng lực và giá trị cốt lõi: Người lao động cần tạo ra giá trị thực và có năng lực bản chất đủ để đáp ứng yêu cầu hiện tại lẫn những thay đổi trong tương lai.
- Khả năng thích nghi: Ở lại đồng nghĩa với việc sẵn sàng học lại, làm thêm và chấp nhận thử - sai trong bối cảnh công việc liên tục thay đổi.
- Thái độ làm việc: Sự hợp tác, tinh thần học hỏi và việc không đặt cái tôi cá nhân lên trên tập thể thường được doanh nghiệp đánh giá cao hơn cả chuyên môn.
"Trong thị trường lao động nhiều biến động, việc ở lại hay rời đi không còn là thước đo thành công. Cách mỗi người chuẩn bị cho sự thay đổi mới là điều quyết định họ đứng ở đâu sau những đợt thanh lọc", chuyên gia nói.
Phạm Linh
