 |
|
Đồi Cụp đá xã Kỳ Tân huyện Kỳ Anh, Hà Tĩnh nham nhở như tổ mối khổng lồ. |
Nắng tháng 6 cùng với gió Lào, làm cho cả vùng đồi Cụp đá - xã Kỳ Tân, huyện Kỳ Anh, Hà Tĩnh - khô quắt lại. Người đàn bà réo gọi giữa trưa nắng rát: “Vô mần ly nác (nước) đã mấy chú ơi”.Chị trạc 50 tuổi, tên Lan. Bày ra bàn mấy trái mận đã héo chín vì nóng, thong thả như kể chuyện cổ tích, chị Lan nhắc đến một người đàn ông tên là Trung, gốc gác Kỳ Tân, tưởng phiêu bạt bỏ xác ở các bãi vàng phương Nam, bỗng một ngày trở về, “vứt không” 2 triệu bạc, mua một lúc mấy chục hécta đồi Cụp đá để đào đất, thuê xe công nông chở đi… đổ.
Sự lạ làm cả xã Kỳ Tân tò mò và cuối cùng thì ai nấy không tin vào mắt mình vì đất đồi Cụp đá, chỗ nào cũng có vàng. Nông dân Kỳ Tân, lập tức bỏ việc đồng áng, ngày cũng như đêm, trằn lưng đào đất, bán cho dân tứ xứ đang rùng rùng kéo về, đông vô kể. Một xe bò đất giá 300 ngàn đồng, là lý do để cả quả đồi lừng lững, xanh rượi cỏ tranh, chỉ còn như cái đống mối to đùng, lở loét trong chưa đầy 15 ngày.
Đây là lúc chính quyền Hà Tĩnh ra tay- dẫu muộn nhưng còn kịp. Sự quyết liệt, không khoan nhượng của chính quyền đã trả lại cảnh yên bình cho dải bình nguyên vùng Cụp đá. Tất cả lại vắng vẻ như xưa. Trơ lại giữa cỏ tranh bạt ngàn là đồi Cụp đá như một ụ mối khổng lồ, đỏ loét dưới trời xanh mây trắng và mái quán tơi tả gió Lào của người đàn bà cả cuộc đời túng khó triền miên bên cạnh trái đồi vàng.
Rời đồi Cụp đá, những phóng viên Sài Gòn Giải Phóng đi từ huyện lỵ Đakrông đến bãi vàng Avao. Hàng vạn con người tứ xứ đem theo giấc mơ vàng, đã biến Avao thành bình địa. Những người này, trong ngôn từ của nhà chức trách, là “vàng tặc”. Đến cuối năm 2001, vàng tặc đã bị các lực lượng truy quét, đẩy đuổi khỏi Avao. Văn bản, báo cáo của ngành chức năng Quảng Trị cũng đã thể hiện những con số thống kê bao nhiêu người khai thác vàng trái phép buộc phải rời khỏi bãi vàng. Avao yên ắng một thời gian để rồi chỉ 2 năm sau, năm 2003, ba điểm vàng lớn nhất của Avao là Khe Đang, Khe Ho, Khe Poóc, lại phải hứng chịu những cuộc đào bới dữ dội hơn.
Để giải quyết triệt để nạn khai thác vàng trái phép này, năm 2003, UBND tỉnh Quảng Trị đã cấp giấy phép khai thác vàng cho 3 công ty: Công ty Công nghệ địa vật lý (Bộ Tài nguyên-Môi trường), Công ty TNHH Nhật Quang, Công ty TNHH Thanh Sơn. Thời hạn khai thác của các công ty này là 1 năm.
Ngoài các điểm vàng trên, huyện Đakrông còn có một số bãi vàng khác đang chờ xin ý kiến của Chính phủ và Bộ Tài nguyên-Môi trường, cho phép khai thác tận thu (ở những điểm “vàng tặc” đã bị đẩy đuổi). Đây chính là nguyên nhân lớn nhất, biến Đakrông thành bãi chiến trường mới, trong sự giằng co, tranh chấp, vượt rào, mở điểm khai thác trái phép của các doanh nghiệp… đến nỗi nhiều người tự hỏi: "Bây giờ ai là vàng tặc?". Câu hỏi này, có nguyên nhân sâu xa là những động thái vượt rào, khai thác vàng trái phép của các doanh nghiệp và mâu thuẫn trong ý kiến chỉ đạo của các ngành chức năng Quảng Trị.
Ngày 10/12/2003, UBND tỉnh Quảng Trị đã có thông báo số 115/TB-UB, cho phép Công ty Công nghệ địa vật lý được “tạm thời bảo vệ” các điểm có vàng ở Đakrông. Căn cứ thông báo này, công an huyện Đakrông đã ký với chi nhánh của công ty trên biên bản bàn giao các điểm vàng ở xã Avao để tiện việc “bảo vệ”. Lợi dụng trách nhiệm được giao công ty đã khai thác, chế biến vàng với quy mô lớn ở 3 mỏ khe Đang, khe Ho, khe Poóc, với sự tham gia của trên 200 người cùng 50 thiết bị máy móc. Trước những hoạt động trái phép này của Công ty Công nghệ địa vật lý, tháng 3/2004, UBND tỉnh Quảng Trị đã yêu cầu UBND huyện Đakrông, chấm dứt ngay hợp đồng bảo vệ với công ty này và yêu cầu rút toàn bộ lực lượng khai thác ra khỏi mỏ vàng trước ngày 9/3.
Tuy nhiên, khi công ty này buộc phải rút đi, thì tại khe Ho, khe Poóc, đã có thêm 8 cửa hầm mới được mở và chắc chắn, là đã có một khối lượng vàng lớn bị “tận thu” ngoài tầm kiểm soát của ngành chức năng. Sau khi Công ty Công nghệ địa vật lý bị “trục xuất” khỏi Đakrông, một công ty khác được các ngành liên quan đến vàng ở Quảng Trị chấm điểm cao nhất, giao trách nhiệm “quản lý các điểm có vàng” ở Avao nhưng không được khai thác vàng- đó là Công ty cổ phần Bắc Hà. Tuy nhiên, tháng 4/2004, Công an huyện Đakrông, sau khi kiểm tra đã phát hiện công ty này tự ý đưa thêm hàng trăm người vào cư trú trái phép tại khe Đang. Nhiều máy móc thiết bị cũng được họ đưa vào khe Poóc để mở thêm 3 cửa hầm mới và tổ chức khai thác cả ngày lẫn đêm.
Đánh giá của Công an huyện Đakrông còn cho thấy ban giám đốc Công ty Bắc Hà có những thành phần “phức tạp về nhân thân”. Trong khi Sở Tài nguyên-Môi trường ở Quảng Trị và Công an huyện Đakrông đang có ý kiến khác nhau về Bắc Hà, thì vào tháng 5/2004, Chủ tịch UBND xã Avao Hồ Văn Nghĩa cũng đã có các ý kiến trái ngược nhau về hoạt động của công ty này. Lúc thì ông Nghĩa cho rằng Bắc Hà không có hoạt động khai thác tại các mỏ đang quản lý; khi thì lại cho rằng việc khai thác lén lút của Bắc Hà đã làm ô nhiễm nguồn nước và gây khó khăn cho việc đi lại của nhân dân…
"Ở Đakrông, ai là vàng tặc?". Không trả lời thẳng vào câu hỏi của chúng tôi, ông Võ Văn Tái- Phó Giám đốc Sở Tài nguyên-Môi trường Quảng Trị cho biết, Quảng Trị được đánh giá là địa phương có nhiều vàng gốc nhất trong các lớp đất đá ở rừng núi phía Tây. Con đường dẫn đến các mỏ vàng rất xa và vô cùng hiểm trở. Cán bộ có trách nhiệm ở tỉnh Quảng Trị, rất ít người trực tiếp đến được các bãi vàng.
