Đám cháy bùng phát chiều 26/11 tại cụm chung cư Wang Fuk Court, rồi nhanh chóng leo theo hệ thống giàn giáo tre bọc quanh các khối nhà, khiến lửa bốc cao bao trùm 8 tòa nhà, gây thương vong lớn và làm dấy lên tranh cãi gay gắt về mức độ an toàn của loại giàn giáo đã gắn với Hong Kong hơn một thế kỷ.
Hong Kong là một trong số ít nơi trên thế giới vẫn sử dụng rộng rãi giàn giáo tre, dù chính quyền đã bắt đầu yêu cầu tăng tỷ lệ giàn giáo kim loại trong các dự án công, nhằm đáp ứng tiêu chuẩn an toàn hiện đại mà vẫn phải đối mặt với áp lực bảo tồn di sản nghề truyền thống.
Theo Sở Lao động Hong Kong, từ tháng 1/2018 đến tháng 8/2025 đã ghi nhận hàng chục trường hợp tử vong liên quan tới giàn giáo tre, chủ yếu là tai nạn tại công trường, trong bối cảnh vật liệu này vốn nhẹ, linh hoạt nhưng dễ cháy, dễ hư hỏng khi gặp mưa và có độ bền không ổn định. Sau vụ cháy Wang Fuk Court, các chuyên gia an toàn và dư luận địa phương đặt câu hỏi liệu giàn giáo tre có còn phù hợp trong một đô thị dày đặc nhà cao tầng, chịu rủi ro cháy nổ cao.
Tháng 3 năm nay, Cục Phát triển Hong Kong thông báo 50% các dự án xây dựng công cộng mới từ thời điểm đó sẽ phải dùng giàn giáo kim loại, với lý do "bảo vệ người lao động tốt hơn" và tiệm cận tiêu chuẩn xây dựng ở các "thành phố tiên tiến". Cơ quan này sau đó khẳng định cả giàn giáo tre lẫn kim loại đều được coi là an toàn nếu đáp ứng đủ yêu cầu pháp lý, song thông điệp về việc tăng dùng kim loại vẫn khiến nhiều người lo ngại đây là bước khởi đầu cho quá trình loại bỏ dần tre.
Giàn giáo tre được sử dụng trong quá trình xây dựng Trung tâm hội nghị và triển lãm Hong Kong năm 2007. Ảnh: CNN.
Trên nhiều con dốc sau chùa Lo Pan hay bao quanh những tòa chung cư cao tầng, các khung tre đan chéo, buộc bằng dây nylon và bọc trong lưới an toàn màu xanh, tím đã trở thành hình ảnh quen thuộc của Hong Kong. Tre được sử dụng để xây và cải tạo hàng nghìn tòa nhà cao tầng và chung cư lịch sử mỗi năm, tạo nên một hình ảnh đặc trưng của thành phố.
Kỹ thuật giàn giáo tre được cho là bắt nguồn từ truyền thống xây dựng Trung Quốc ít nhất từ thời nhà Hán. Dù Trung Quốc đã chuyển sang thép, nhôm từ những năm 1990, Hong Kong vẫn dựa nhiều vào tre, kể cả khi thi công một số nhà chọc trời như trụ sở HSBC hay một phần Trung tâm Tài chính Quốc tế 88 tầng. Cùng với các công trình hiện đại, tre còn đóng vai trò không thể thiếu trong việc dựng những nhà hát opera Quảng Đông tạm thời vào các dịp lễ, khiến nhiều người dân coi đây không chỉ là kỹ thuật xây dựng mà còn là một phần bản sắc văn hóa.
Kỹ thuật giàn giáo tre không chỉ được ca ngợi trong nước mà còn xuất hiện trên sân khấu quốc tế như Venice Biennale 2025. Hong Kong dựng một cấu trúc giàn tre lớn trong sân một tòa nhà cổ, nhằm minh họa sự giao thoa giữa không gian công cộng hiện đại và di sản đang bị đe dọa. Các "sifu" sang Italy thi công gây ấn tượng mạnh với đối tác châu Âu bởi tốc độ và độ chính xác khi lắp ghép, gần như không cần đến những phép tính phức tạp vốn quen thuộc trong thi công thép, bê tông.
Các kỹ sư kết cấu đánh giá tre kém bền và dễ cháy hơn thép, nhưng lại linh hoạt và cho phép thợ "uốn" giàn giáo theo nhiều hình dạng phức tạp, phù hợp với các mặt đứng dày đặc chi tiết của Hong Kong. Để xử lý những cột tre dài trên cao, người thợ phải dựa vào cả kỹ năng lẫn trực giác, thường mất vài năm học việc mà vẫn chưa chắc đạt đến trình độ "sifu" - bậc thầy.
Hình ảnh giàn giáo tre quen thuộc trên các tuyến phố Hong Kong. Ảnh: CNN.
Goman Ho, kỹ sư kết cấu tại công ty kỹ thuật Arup, người có hơn ba thập kỷ kinh nghiệm giám sát phát triển các tòa nhà cao tầng trong thành phố, bao gồm cả Trung tâm Cheung Kong cao 283 m, nhận định tre là thành viên lớn nhất của họ cỏ, dễ cháy, dễ hư hỏng và yếu đi khi trời mưa nhưng những thách thức này cần tìm cách khắc phục. Ông gợi ý có thể sử dụng lưới chống cháy, phủ epoxy hay nhựa bảo vệ cột tre để chống xói mòn.
Ông Ho cho biết nhiều dự án xây dựng quy mô lớn ở Hong Kong đã kết hợp giàn giáo tre và thép, với các thanh kim loại cố định xuống đất để hỗ trợ cấu trúc tre phía trên. Ông ước tính hiện khoảng 80% giàn giáo ở thành phố được làm bằng tre, trong khi 20% dùng kim loại hoặc kết cấu lai.
"Đó là văn hóa mà chúng ta cần duy trì", ông Ho nói.
Mối nối của giàn giáo tre. Ảnh: CNN.
Nguyên nhân vụ cháy tại quận Tai Po vẫn chưa được xác định, song chính quyền đã bắt giữ ba người liên quan một công ty xây dựng với cáo buộc "thiếu trách nhiệm nghiêm trọng". Vào thời điểm xảy ra hỏa hoạn, khu phức hợp đang được cải tạo và được bao quanh bằng giàn giáo tre cùng lưới an toàn.
Xinyan Huang, phó giáo sư Khoa Kỹ thuật Môi trường Xây dựng và Năng lượng thuộc Đại học Bách khoa Hong Kong, nhận định với CNN: "Tre chắc chắn là vật liệu dễ cháy. Mùa này ở Hong Kong rất khô, nên khả năng bắt lửa của loại tre này rất cao. Một khi đã bắt lửa, đám cháy sẽ lan rất nhanh".
Ông nói thêm rằng các cọc tre "được đặt theo chiều thẳng đứng, do đó ngọn lửa về cơ bản sẽ lan lên mà không gặp bất kỳ sự cản trở nào".
Hoàng Yến (theo CNN)
