"Quãng thời gian mang thai và sau sinh thực sự khiến tôi kiệt sức cả về thể chất lẫn tinh thần. Tôi từng rơi vào trạng thái trầm cảm nhẹ sau sinh, mất ngủ triền miên suốt nửa năm", Thùy Dương nói.
Dù rất yêu trẻ con, sau trải nghiệm đầu đời đầy thử thách ấy, cô thấy mình không đủ năng lượng để bắt đầu lại một lần nữa."Tôi muốn dành toàn bộ sự kiên nhẫn, yêu thương và thời gian cho một đứa trẻ. Như vậy là đủ đầy với tôi", Dương nói.
Nhiều vợ chồng chọn sinh một vì muốn nuôi dạy con tốt nhất. Ảnh: NVCC
Trần Minh Anh (36 tuổi, sống tại TP HCM) cũng lựa chọn sinh một con vì vấn đề tài chính và khát vọng giữ gìn chất lượng sống. Con trai Minh Anh hiện 5 tuổi, học tại một trường quốc tế. Cô cho rằng chi phí nuôi dạy một đứa trẻ ở thành phố lớn hiện nay quá cao, từ học hành, y tế đến các hoạt động ngoại khóa, tất cả đều tốn kém. Vợ chồng cô lại sống xa đại gia đình, không có người hỗ trợ chăm sóc con nhỏ.
"Tôi cảm thấy hài lòng về cuộc sống hiện tại, có thể cho con môi trường giáo dục tốt, cả gia đình thỉnh thoảng đi ăn hàng, một năm đi du lịch 3 - 4 lần để 'xả stress' sau những ngày học tập và làm việc vất vả", Minh Anh nói.
Không chỉ phụ nữ, nhiều đàn ông Việt hiện đại cũng ủng hộ quan điểm "một con là đủ". Lê Huy, 38 tuổi, giảng viên đại học tại Hà Nội, cho biết ban đầu từng nghĩ sẽ sinh hai con theo truyền thống gia đình. Tuy nhiên, vợ chồng anh từng mất gần ba năm điều trị hiếm muộn trước khi có con gái. Ký ức về những lần IVF thất bại, mệt mỏi về tinh thần lẫn thể xác khiến anh càng thêm trân trọng hiện tại. "Gia đình ba người cho chúng tôi sự yên bình, tập trung và khả năng chăm sóc nhau nhiều hơn. Con có thể là con một, nhưng không hề thiếu thốn tình yêu thương", Huy nói.
Theo công bố của Bộ Y tế ngày 11/7, tổng tỷ suất sinh của Việt Nam năm 2024 chỉ còn 1,91 con/phụ nữ, mức thấp nhất trong lịch sử nhân khẩu học nước ta. Trong khi năm 2022 là 2,01 con, thì chỉ sau hai năm, con số này đã giảm gần 5%.
Song song đó là tốc độ già hóa dân số nhanh, với tuổi thọ trung bình đạt 74,7 nhưng số năm sống khỏe mạnh chỉ khoảng 65 tuổi. Dù đã được kiểm soát, tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn nghiêm trọng. Cụ thể, tỷ số này là 110,5 bé trai/100 bé gái vào năm 2009, tăng 111,5 bé trai/100 bé gái vào năm 2019, và ở mức 111,4 bé trai/100 bé gái vào năm 2024.
Sự mất cân bằng này tác động tiêu cực đến cấu trúc dân số tương lai, dẫn đến dư thừa nam giới. Tổng cục Thống kê dự báo nếu tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn cao, Việt Nam sẽ dư thừa 1,5 triệu nam giới từ 15 đến 49 tuổi vào năm 2034, và con số này có thể lên tới 1,8 triệu vào năm 2059.
Về Chỉ số phát triển con người (HDI), Việt Nam hiện nằm trong nhóm thấp so với các quốc gia khác trên thế giới, xếp hạng 93 trên tổng số 193 quốc gia và vùng lãnh thổ.
Trước tình hình này, Bộ Y tế đang xây dựng Dự thảo Luật Dân số mới, dự kiến trình Quốc hội vào tháng 10/2025. Trong dự thảo Luật Dân số, Bộ Y tế đề xuất nhiều ưu tiên trọng tâm để khuyến sinh, giảm mất cân bằng giới tính khi sinh, thích ứng với dân số đang già đi, như tăng thời gian nghỉ thai sản, hỗ trợ tiền mặt hoặc quà tặng khi sinh con. Các mẹ bầu được hỗ trợ sàng lọc trước sinh và sơ sinh để con chào đời khỏe mạnh. Đặc biệt, những gia đình này được ưu tiên tiếp cận nhà ở xã hội và nhiều hỗ trợ khác tùy theo tình hình phát triển kinh tế - xã hội của từng thời kỳ.
Một điểm nhấn đặc biệt là đề xuất ưu đãi tài chính, hỗ trợ bằng tiền hoặc hiện vật cho các gia đình sinh hai con gái. Đồng thời, sẽ có những biện pháp cụ thể để giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, áp dụng linh hoạt cho từng địa phương và trên cả nước.
Bên cạnh đó, Bộ Y tế đang xây dựng và phát triển các cơ sở hỗ trợ, chăm sóc người cao tuổi, đào tạo thêm nhiều nhân lực chuyên về chăm sóc người già. Chẳng hạn sẽ có các suất học bổng, hỗ trợ học phí cho các sinh viên theo học chuyên ngành lão khoa tại các trường y tế công lập.
Tỷ suất sinh ở Việt Nam tính đến năm 2024 giảm xuống mức thấp nhất lịch sử. Ảnh: NVCC
Thực trạng tương tự cũng diễn ra ở nhiều nước trên thế giới. Tại Mỹ, theo thống kê mới nhất, tỷ lệ sinh trung bình chỉ còn 1,9 con/phụ nữ, thấp hơn mức cần thiết để duy trì dân số (2,1 con). Một khảo sát năm 2018 của New York Times cho thấy, ngoài tài chính và thiếu hỗ trợ từ gia đình, sức khỏe tâm thần là yếu tố quan trọng khiến nhiều phụ nữ Mỹ không muốn sinh thêm con.
Amanda Pacovsky, một bà mẹ sống tại Pennsylvania, chia sẻ với Parents rằng cô mắc chứng trầm cảm sau sinh không được chẩn đoán, và điều đó để lại cho cô rất ít ký ức đẹp về thời kỳ làm mẹ. Thậm chí, nhiều người còn lựa chọn chỉ sinh một con hoặc không sinh con vì biến đổi khí hậu và mối quan tâm về tài nguyên thiên nhiên cạn kiệt.
Nhiều quốc gia châu Á cũng đối mặt với tỷ suất sinh cực thấp, đe dọa cấu trúc dân số và nền kinh tế tương lai. Hàn Quốc ghi nhận mức sinh thấp nhất thế giới với 0,72 con/phụ nữ năm 2023. Nhật Bản đạt 1,20 con, trong khi Trung Quốc chỉ còn khoảng 1,09. Thái Lan cũng chạm mức 1,0 - thấp chưa từng thấy.
Phạm Linh
