Phương Thảo hiện là nhân viên marketing tại một công ty ở phường Ba Son, thu nhập 20 triệu đồng mỗi tháng, ngoài giờ còn dạy kèm tiếng Anh để tăng thêm 6 triệu đồng. Cô đã học tiếng Trung được 7 tháng với mục tiêu du học thạc sĩ năm 2027. Gia đình Thảo khá giả, có nhà ở TP HCM nên không phải lo toan, bạn trai luôn quan tâm chăm sóc.
"Cuộc sống của mình rõ ràng không có vấn đề gì, cũng chẳng thấy lỗ hổng nào. Vậy mà mỗi ngày trở về nhà, mình lại rơi vào trạng thái kiệt sức, chẳng còn muốn hay làm nổi điều gì", Phương Thảo nói.
Câu chuyện "ổn mà không ổn" của Phương Thảo không phải ngoại lệ. Trên các trang mạng xã hội, hàng nghìn người trẻ cũng chia sẻ trạng thái tương tự: công việc ổn, tài chính tạm đủ, gia đình hỗ trợ nhưng vẫn cảm thấy trống rỗng và chưa hài lòng.
Ảnh minh họa: Canva
Nhận định về tình trạng của Phương Thảo, thạc sĩ tâm lý Nguyễn Hải Uyên, chuyên viên tham vấn tâm lý trường ĐH Bách Khoa TP HCM cho biết, đây là dấu hiệu của hội chứng kiệt sức (burnout) ở người trẻ. Theo WHO, hội chứng xuất hiện khi stress mạn tính tại nơi làm việc không được kiểm soát. Các biểu hiện thường gặp gồm: cảm giác miễn cưỡng bắt đầu công việc, mất năng lượng, cáu gắt, mất ngủ, giảm hiệu suất, thậm chí thấy mình vô giá trị.
Thuật ngữ burnout đã xuất hiện ở Việt Nam từ năm 2018, ban đầu dùng cho một số ngành nghề như nhân viên văn phòng, bác sĩ, giáo viên. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, từ khóa này ngày càng thu hút sự quan tâm trên mạng xã hội, tình trạng kiệt sức không chỉ ở người đi làm mà còn trong sinh viên.
Thành Đạt, 20 tuổi, sinh viên năm ba một trường đại học ở TP HCM, thừa nhận bản thân đã nhiều lần bật khóc vô cớ, có sáng mệt mỏi đến nỗi không thể ngồi dậy đi học. Ngoài giờ học chính khóa, anh tranh thủ làm thêm buổi tối và cuối tuần, thu nhập khoảng 3-5 triệu đồng/tháng.
"Ba mẹ không bắt mình phải đi làm thêm, nhưng mình muốn tự lập và cũng đỡ cảm giác thua thiệt với bạn bè. Nhiều người vừa lo được học phí vừa trả tiền trọ, còn mình biết chắc với thu nhập ít ỏi này, nếu gánh thêm tiền thuê nhà sẽ không đủ ăn tiêu", Đạt chia sẻ.
Tấn Quý, 26 tuổi, TP HCM, cũng rơi vào tình trạng kiệt sức khi cùng lúc gánh hai công việc. Ngoài công việc kỹ thuật tại văn phòng, anh còn nhận thêm nhiều dự án bên ngoài để tích lũy vốn theo đuổi giấc mơ khởi nghiệp trong lĩnh vực F&B. Thu nhập của Quý dao động 20-40 triệu đồng/tháng, nhưng sau khi trừ tiền thuê nhà và chi phí sinh hoạt, chẳng còn bao nhiêu.
Áp lực tài chính chưa phải gánh nặng duy nhất. Vì ước mơ khởi nghiệp, Quý gần như dành toàn bộ thời gian rảnh để nghiên cứu mô hình, học hỏi kinh nghiệm. Việc liên tục "chạy song song" nhiều mục tiêu khiến anh rơi vào quá tải. Thậm chí, Quý phải chia tay bạn gái gắn bó hơn hai năm vì không còn thời gian cho tình cảm.
"Mình không đặt nặng chuyện mua nhà, chỉ muốn tích vốn để khởi nghiệp. Nhưng không biết đến bao giờ mới đủ", anh thở dài.
Tấn Quý, 26 tuổi. Ảnh: NVCC
Báo cáo năm 2025 của PwC (một trong những công ty tư vấn, kiểm toán hàng đầu thế giới) cho thấy 65% nhân viên Việt Nam gặp stress liên quan đến công việc. Nghiên cứu Triển vọng Thị trường lao động cho Thế hệ Z năm 2025 của ManpowerGroup (tập đoàn đa quốc gia hàng đầu thế giới về giải pháp nguồn nhân lực) cũng chỉ ra 52% Gen Z tại Việt Nam cảm thấy căng thẳng cao độ ở nơi làm việc, cao hơn hẳn Millennials (31%).
Trên phạm vi toàn cầu, khảo sát của công ty nhân sự UKG năm 2024 cho thấy 83% nhân viên Gen Z đang trải qua burnout. Một nghiên cứu khác của nền tảng việc làm Indeed phát hiện Gen Z và Millennials là hai thế hệ có tỷ lệ kiệt sức cao nhất, lần lượt 58% và 59%.
Theo thạc sĩ tâm lý Nguyễn Hải Uyên, tình trạng kiệt sức ở người trẻ đến từ nhiều yếu tố: văn hóa "hustle" đề cao bận rộn khiến nhiều người tin rằng nghỉ ngơi đồng nghĩa với lười biếng và có lỗi, mạng xã hội tạo áp lực so sánh, ranh giới giữa công việc và đời sống riêng bị xóa nhòa, cùng kỳ vọng cao từ gia đình và xã hội.
"Người trẻ lớn lên trong bối cảnh phải vừa giỏi, vừa đẹp, vừa thành công sớm. Những yếu tố này tạo ra một áp lực vô hình: lúc nào cũng phải cố gắng, phải chứng minh giá trị qua năng suất và thành tích. Điều này khiến người trẻ khó cho phép bản thân nghỉ ngơi, dù cơ thể và tâm trí đã kêu cứu", chuyên gia nhận định.
Thạc sĩ Uyên lưu ý, burnout có thể dẫn đến mất ngủ, suy giảm miễn dịch, rối loạn lo âu, trầm cảm nếu không được nhận diện và xử lý kịp thời. Đồng thời kéo theo hành vi trì hoãn, nghiện mạng xã hội hoặc chất kích thích.
Hoàng Yến
