Sau tuổi 40, cơ thể phụ nữ bước vào giai đoạn có nhiều thay đổi về nội tiết, khối cơ, phân bố mỡ và chuyển hóa. Đặc biệt trong những năm tiền mãn kinh và mãn kinh, mỡ có xu hướng tích tụ nhiều hơn quanh bụng, trong khi nguy cơ tăng huyết áp, rối loạn đường huyết và cholesterol cũng cần được chú ý. Điều đáng nói là nhiều vấn đề sức khỏe không biểu hiện rõ ở giai đoạn đầu. Do đó, thay vì chỉ đi khám khi cơ thể có triệu chứng, phụ nữ có thể chủ động theo dõi một số chỉ số cơ bản.
Huyết áp: biết con số của mình
Với người có nguy cơ tăng huyết áp hoặc đang theo dõi chỉ số cao, có thể đo 2 lần vào buổi sáng và 2 lần buổi tối, liên tục khoảng 3 - 7 ngày để bác sĩ đánh giá xu hướng; sau đó thay đổi tần suất tùy kết quả và tình trạng từng người. Ảnh: PT Family Medcine
Huyết áp là một trong những chỉ số đơn giản nhất nhưng có ý nghĩa quan trọng đối với sức khỏe tim mạch. Tăng huyết áp thường không gây triệu chứng rõ ràng trong khi tình trạng kéo dài có thể làm tăng nguy cơ bệnh tim, đột quỵ và bệnh thận. Theo Hiệp hội Tim mạch Mỹ, huyết áp dưới 120/80 mmHg được xếp vào mức bình thường. Mức 120-129 mmHg với huyết áp tâm trương dưới 80 mmHg được xem là tăng; từ 130/80 mmHg trở lên thuộc nhóm tăng huyết áp theo hệ thống phân loại hiện hành.
Tuy nhiên, một lần đo cao chưa đủ để kết luận một người bị tăng huyết áp. Bác sĩ thường cần đánh giá nhiều lần đo trong những điều kiện phù hợp. Phụ nữ sau 40 tuổi có thể đo huyết áp trong những lần khám sức khỏe định kỳ. Người có huyết áp bình thường dưới 120/80 mmHg được Hiệp hội Tim mạch Mỹ khuyến nghị kiểm tra ít nhất mỗi năm một lần; nếu chỉ số cao hơn hoặc có yếu tố nguy cơ, tần suất có thể cần dày hơn. Nếu đo tại nhà, nên ngồi nghỉ trước khi đo, giữ cánh tay ở vị trí phù hợp và sử dụng máy đo bắp tay đáng tin cậy. Việc ghi lại kết quả giúp bác sĩ nhìn thấy xu hướng thay đổi thay vì chỉ dựa vào một con số.
Đường huyết: đừng chờ khát nước, tiểu nhiều mới kiểm tra
Đường huyết cao có thể diễn tiến âm thầm trong thời gian dài. Khi các triệu chứng như khát nước nhiều, tiểu nhiều, sụt cân không chủ ý hoặc mệt mỏi xuất hiện, đường huyết có thể đã tăng đáng kể. Sau tuổi 40, phụ nữ nên trao đổi với bác sĩ về việc kiểm tra đường huyết, đặc biệt nếu thừa cân, béo bụng, ít vận động, có tiền sử gia đình mắc đái tháo đường hoặc từng bị đái tháo đường thai kỳ. Đây là chỉ số đáng quan tâm nếu vòng eo ngày càng lớn dù cân nặng không tăng nhiều. Sự thay đổi này có thể đi kèm tình trạng tích tụ mỡ nội tạng và rối loạn chuyển hóa.
Một trong những xét nghiệm phổ biến là HbA1c, phản ánh mức đường huyết trung bình trong khoảng hai đến ba tháng trước đó. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ, HbA1c dưới 5,7% thường được xem là bình thường, 5,7-6,4% thuộc nhóm tiền đái tháo đường và từ 6,5% trở lên nằm trong ngưỡng chẩn đoán đái tháo đường nhưng kết quả cần được bác sĩ đánh giá và xác nhận phù hợp.
Mỡ máu: không chỉ dành cho người thừa cân
Cholesterol cao thường không gây cảm giác bất thường nên một phụ nữ có vóc dáng mảnh vẫn có thể có chỉ số mỡ máu không thuận lợi. Xét nghiệm mỡ máu thường gồm cholesterol toàn phần, LDL-cholesterol, HDL-cholesterol và triglyceride. Trong đó, LDL thường được gọi là cholesterol "xấu", còn HDL thường được gọi là cholesterol "tốt". Tuy nhiên, việc đánh giá nguy cơ tim mạch không nên chỉ dựa vào một chỉ số riêng lẻ. Hiệp hội Tim mạch Mỹ khuyến nghị người trưởng thành từ 20 tuổi có nguy cơ thấp nên kiểm tra cholesterol hàng năm; người có nguy cơ tim mạch cao có thể cần kiểm tra thường xuyên hơn.
Sau tuổi 40, phụ nữ nên lưu giữ các kết quả xét nghiệm qua từng năm để bác sĩ có thể nhận ra xu hướng. Chẳng hạn, LDL tăng dần qua nhiều lần kiểm tra đáng được quan tâm hơn việc chỉ nhìn vào một kết quả đơn lẻ. Chế độ ăn nhiều chất béo bão hòa, ít vận động, thừa cân, hút thuốc và một số yếu tố di truyền đều có thể ảnh hưởng đến mỡ máu. Vì vậy, một phụ nữ không béo không có nghĩa chắc chắn có mỡ máu khỏe mạnh.
Vòng eo: con số dễ đo nhưng thường bị bỏ quên
Vòng eo từ 80 cm ở phụ nữ châu Á là mức cần chú ý về nguy cơ chuyển hóa. Ảnh: Health
Sau tuổi 40, nhiều phụ nữ nhận thấy cân nặng không thay đổi đáng kể nhưng bụng ngày càng lớn. Đây là lý do vòng eo có thể cung cấp thêm thông tin bên cạnh cân nặng và chỉ số BMI. Ở người châu Á, vòng eo từ 80 cm ở phụ nữ thường được sử dụng như một ngưỡng cảnh báo nguy cơ chuyển hóa gia tăng. Tổ chức Y tế Thế giới cũng lưu ý ngưỡng vòng eo cần được xem xét theo giới và chủng tộc, bởi nguy cơ chuyển hóa có thể xuất hiện ở mức vòng eo khác nhau giữa các nhóm dân số. Vòng eo nên được đo đúng cách, ở trạng thái thư giãn, thước đặt ngang quanh bụng và không siết quá chặt. Quan trọng hơn, nên đo trong điều kiện tương tự mỗi lần để theo dõi xu hướng.
Phụ nữ không nên hiểu rằng vòng eo dưới 80 cm đồng nghĩa hoàn toàn không có nguy cơ bệnh. Đây chỉ là một trong nhiều yếu tố được sử dụng để đánh giá sức khỏe chuyển hóa. Điều đáng chú ý là vòng eo tăng dần theo thời gian, đặc biệt khi đi kèm huyết áp cao, đường huyết hoặc triglyceride tăng. Khi đó, nên xem lại chế độ ăn, mức độ vận động, giấc ngủ và trao đổi với bác sĩ nếu cần.
Mật độ xương: chuẩn bị trước khi xương lên tiếng
Loãng xương thường không gây đau hay triệu chứng rõ ràng cho đến khi xảy ra gãy xương. Với phụ nữ, nguy cơ mất xương tăng đáng kể sau mãn kinh do sự thay đổi nội tiết. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa mọi phụ nữ bước sang tuổi 40 đều phải đo mật độ xương mỗi năm. Theo khuyến nghị cập nhật của USPSTF năm 2025, phụ nữ từ 65 tuổi trở lên nên được sàng lọc loãng xương. Với phụ nữ sau mãn kinh dưới 65 tuổi, việc sàng lọc có thể được cân nhắc sớm hơn nếu có các yếu tố làm tăng nguy cơ gãy xương, chẳng hạn cân nặng thấp, hút thuốc, uống nhiều rượu hoặc tiền sử cha mẹ từng gãy xương hông.
Vì vậy, phụ nữ 40-50 tuổi nên chú ý đến những yếu tố nguy cơ thay vì tự ý bổ sung canxi hoặc vitamin D với liều cao. Duy trì vận động chịu sức nặng, tập sức mạnh, ăn đủ protein và các chất dinh dưỡng cần thiết cho xương cũng quan trọng trong quá trình chuẩn bị cho giai đoạn mãn kinh.
Không cần xét nghiệm tất cả cùng một lúc
Theo dõi sức khỏe sau tuổi 40 không đồng nghĩa với việc tháng nào cũng phải làm hàng loạt xét nghiệm. Mỗi chỉ số có tần suất kiểm tra khác nhau và phụ thuộc vào tuổi, tiền sử gia đình, bệnh nền, thuốc đang sử dụng cũng như kết quả lần kiểm tra trước.
Một cách đơn giản là phụ nữ có thể theo dõi cân nặng và vòng eo định kỳ, biết huyết áp của mình và thực hiện xét nghiệm đường huyết, mỡ máu theo lịch khám phù hợp. Bên cạnh năm chỉ số trên, phụ nữ tuổi 40 cũng nên quan tâm đến các chương trình sàng lọc ung thư phù hợp với độ tuổi. Chẳng hạn, USPSTF hiện khuyến nghị phụ nữ 40-74 tuổi có nguy cơ trung bình chụp X-quang tuyến vú hai năm một lần để sàng lọc ung thư vú.
Quan trọng nhất, không nên biến những con số này thành áp lực phải đạt một mức chuẩn duy nhất. Giá trị của việc theo dõi nằm ở khả năng nhận ra xu hướng thay đổi của cơ thể qua thời gian. Một lần huyết áp cao hoặc một kết quả xét nghiệm bất thường chưa chắc phản ánh toàn bộ sức khỏe nhưng những thay đổi lặp lại hoặc tăng dần là lý do nên được đánh giá kỹ hơn.
Sau tuổi 40, điều quan trọng không phải là có thật nhiều số liệu sức khỏe mà là biết những con số nào cần theo dõi và nhận ra khi chúng bắt đầu thay đổi. Ảnh: Health
|
5 con số phụ nữ sau 40 nên nhớ - Huyết áp: dưới 120/80 mmHg thường được xem là bình thường. - HbA1c: dưới 5,7% thường nằm trong phạm vi bình thường; 5,7-6,4% là tiền đái tháo đường; từ 6,5% cần được đánh giá để chẩn đoán đái tháo đường. - Mỡ máu: LDL-cholesterol dưới 100 mg/dL (2,6 mmol/L) thường được xem là tối ưu, từ 160 mg/dL (4,1 mmol/L) là cao và từ 190 mg/dL (4,9 mmol/L) là rất cao. - Vòng eo: từ 80 cm ở phụ nữ châu Á là mức cần chú ý về nguy cơ chuyển hóa. - Mật độ xương: T-score từ -1 trở lên được xem là bình thường, -1 đến -2,5 là giảm mật độ xương và ≤ -2,5 là loãng xương. |
Vienne (Theo Health, Healthline)