Phụ nữ trải qua nhiều giai đoạn sinh lý đặc thù như chu kỳ kinh nguyệt, mang thai, tiền mãn kinh và mãn kinh, khiến cơ thể thường xuyên biến đổi. Vì vậy, việc theo dõi các chỉ số sức khỏe định kỳ không chỉ giúp duy trì vóc dáng, sắc đẹp mà còn phát hiện sớm những bệnh lý tiềm ẩn, bảo vệ sức khỏe lâu dài. Dưới đây là sáu chỉ số quan trọng mà các chuyên gia quốc tế khuyến nghị phụ nữ nên kiểm tra đều đặn.
Huyết áp
Nên tự kiểm tra huyết áp tại nhà với máy đo hàng tuần để kiểm soát chỉ số.
Huyết áp là chỉ số đầu tiên phản ánh sức khỏe tim mạch và hệ tuần hoàn. Theo các hướng dẫn của Hiệp hội Tim mạch Mỹ (AHA), huyết áp tối ưu nên dưới 120/80 mmHg. Tăng huyết áp là "kẻ giết người thầm lặng", ít khi có triệu chứng rõ ràng nhưng có thể dẫn đến đột quỵ hoặc suy thận. Bác sĩ nội khoa Kate Marple, Đại học Johns Hopkins, cho biết phụ nữ sau mãn kinh dễ tăng huyết áp hơn do nồng độ estrogen suy giảm. Chị em nên đo huyết áp mỗi tuần hoặc thường xuyên hơn nếu có tiền sử bệnh tim, béo phì, tiểu đường. Việc kiểm soát cân nặng, giảm muối và duy trì vận động thường xuyên là chìa khóa để giữ huyết áp ổn định.
Đường huyết
Đường huyết và chỉ số HbA1c là yếu tố thứ hai cần được quan tâm. Nghiên cứu đăng trên Journal of Women’s Health chỉ ra rằng phụ nữ mắc tiền tiểu đường có nguy cơ cao bị rối loạn nội tiết và các bệnh tim mạch. Xét nghiệm đường huyết lúc đói và HbA1c giúp đánh giá khả năng chuyển hóa đường trong 2-3 tháng gần nhất. Mức HbA1c dưới 5,7% được xem là bình thường, trong khi trên 6,5% thường gợi ý tiểu đường. Bác sĩ chuyên khoa nội tiết Melissa Young (Cleveland Clinic) khuyên phụ nữ nên kiểm tra chỉ số này ít nhất một lần mỗi năm và thường xuyên hơn nếu có yếu tố nguy cơ như thừa cân hoặc tiền sử gia đình mắc bệnh. Việc duy trì chế độ ăn cân bằng, giảm tinh bột tinh chế, kiểm soát stress và ngủ đủ giấc có thể giúp ổn định đường huyết tự nhiên.
Lipid máu
Bên cạnh đó, chỉ số lipid máu, bao gồm cholesterol toàn phần, LDL, HDL và triglyceride, là thước đo sức khỏe tim mạch quan trọng không kém. Theo chuyên trang MedlinePlus và hướng dẫn của Viện Tim mạch Mỹ (ACC), mức cholesterol toàn phần lý tưởng nên dưới 200 mg/dL, LDL dưới 100 mg/dL và HDL tối thiểu 50 mg/dL ở phụ nữ. Sau tuổi 40, nội tiết tố estrogen giảm khiến cholesterol xấu dễ tăng cao, làm gia tăng nguy cơ xơ vữa mạch và nhồi máu cơ tim. Các chuyên gia khuyến cáo nên kiểm tra mỡ máu mỗi năm hoặc mỗi nửa năm nếu có bệnh nền. Thay đổi lối sống như hạn chế mỡ bão hòa, tăng cường rau xanh, tập thể dục đều đặn có thể cải thiện các chỉ số đáng kể trước khi cần đến thuốc.
Chỉ số khối cơ thể
Bảng tiêu chuẩn chỉ số khối cơ thể nữ giới.
Chỉ số khối cơ thể (BMI) và tỷ lệ mỡ cơ thể là nhóm dữ liệu dễ đo nhưng mang ý nghĩa lớn với sức khỏe tổng thể. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), BMI lý tưởng ở phụ nữ châu Á nằm trong khoảng 18,5-23. Khi BMI vượt quá 25 hoặc vòng eo trên 80 cm, nguy cơ mắc bệnh chuyển hóa, tim mạch và gan nhiễm mỡ tăng đáng kể. Tiến sĩ Michael Jensen, chuyên gia nội tiết tại Mayo Clinic, cho biết mỡ nội tạng là loại nguy hiểm nhất, dễ gây viêm mãn tính và làm rối loạn hormone nữ. Phụ nữ nên duy trì cân nặng hợp lý thông qua việc điều chỉnh khẩu phần, tăng cường vận động kháng lực và aerobic, kết hợp ngủ đủ và quản lý căng thẳng.
Mật độ xương
Khi bước sang độ tuổi trung niên, mật độ xương trở thành chỉ số không thể bỏ qua. Theo National Osteoporosis Foundation, khoảng một phần ba phụ nữ trên 50 tuổi có dấu hiệu giảm mật độ xương hoặc loãng xương. Xét nghiệm DEXA (Dual-energy X-ray Absorptiometry) giúp đo chính xác lượng khoáng chất trong xương ở cột sống và hông. Nếu kết quả T-score từ -1,0 đến -2,5, cơ thể đã bắt đầu mất xương; dưới -2,5 được xem là loãng xương. Bác sĩ Elizabeth Shane, Trường Y Đại học Columbia, khuyên phụ nữ nên kiểm tra DEXA từ sau 65 tuổi hoặc sớm hơn nếu có yếu tố nguy cơ như thấp cân, thiếu vitamin D, hoặc mãn kinh sớm. Bổ sung canxi, vitamin D, tập thể dục tải trọng và tránh hút thuốc là những biện pháp bảo vệ xương hiệu quả.
Khám phụ khoa và tầm soát ung thư
Khám phụ khoa và tầm soát ung thư là hàng rào bảo vệ quan trọng đối với sức khỏe sinh sản. Ung thư cổ tử cung, vú hay buồng trứng đều có thể được phát hiện sớm nhờ kiểm tra định kỳ. Theo Mayo Clinic, phụ nữ nên thực hiện Pap smear hoặc xét nghiệm HPV mỗi 3-5 năm tùy độ tuổi. Chụp nhũ ảnh (mammogram) được khuyến nghị bắt đầu từ tuổi 40 và lặp lại mỗi 1-2 năm. Ngoài ra, nên tự khám vú hàng tháng để kịp nhận biết các thay đổi bất thường. Bác sĩ sản phụ khoa Laura Riley, thuộc Bệnh viện NewYork-Presbyterian, nhấn mạnh rằng tầm soát định kỳ giúp phát hiện ung thư ở giai đoạn sớm nhất, khi cơ hội điều trị khỏi bệnh có thể đạt trên 90%.
Vienne (Theo MedlinePlus, Cleveland Clinic và Harvard Health)
