Minh Anh, 24 tuổi, nhân viên truyền thông ở TP HCM, bị mất ngủ triền miên suốt vài tuần, sau khi liên tục "chạy deadline" hoàn thành dự án công ty. Buổi sáng cô tỉnh dậy với cảm giác nặng nề, không còn hứng thú gặp bạn bè hay theo đuổi sở thích. "Đến gần đây tôi mới biết đến hội chứng burnout qua chia sẻ của bạn bè và tôi nghĩ mình đang rơi vào trạng thái này", Minh Anh nói.
Tương tự Minh Anh, Tấn Quý, 26 tuổi, TP HCM, cũng có dấu hiệu kiệt sức khi cùng lúc gánh hai công việc. Ngoài công việc kỹ thuật tại văn phòng, anh còn nhận thêm nhiều dự án bên ngoài để tích lũy vốn theo đuổi giấc mơ khởi nghiệp trong lĩnh vực F&B. Thu nhập của Quý dao động 20-40 triệu đồng/tháng, nhưng sau khi trừ tiền thuê nhà và chi phí sinh hoạt, chẳng còn bao nhiêu. Việc liên tục "chạy song song" nhiều mục tiêu khiến anh rơi vào quá tải.
Nhận định về tình trạng của Minh Anh và Tấn Quý, thạc sĩ tâm lý Nguyễn Hải Uyên, chuyên viên tham vấn tâm lý Đại học Bách Khoa TP HCM cho biết đây là dấu hiệu của hội chứng kiệt sức (burnout). Đây là tình trạng cơ thể cạn kiệt năng lượng kéo dài sau thời gian làm việc hoặc học tập quá sức. Dấu hiệu bị kiệt sức bộc lộ trên cả thể chất, tinh thần và hành vi. Về thể chất, bạn sẽ thường mất ngủ, đau đầu, rối loạn tiêu hóa, giảm sức đề kháng, cơ thể suy kiệt. Với tinh thần, burnout làm tăng nguy cơ lo âu, trầm cảm, khiến họ tự ti, thu mình và khó duy trì các mối quan hệ. Hành vi cũng bị ảnh hưởng: thiếu năng lượng dẫn đến trì hoãn, bỏ cuộc giữa chừng hoặc tìm đến mạng xã hội, cà phê, chất kích thích như nicotine, rượu để đối phó tạm thời.
Nguyên nhân sâu xa của hội chứng này thường đến từ quá tải mục tiêu và chủ nghĩa hoàn hảo: "phải giỏi - phải đẹp - phải thành công sớm". "Ranh giới mờ giữa giờ làm và giờ nghỉ, cộng thêm thói quen 'bơm năng lượng' bằng caffeine, thức đêm khiến cơ thể, tâm trí không có khoảng phục hồi. Vòng xoáy điển hình là kiệt sức dẫn đến mất ngủ và lo âu; mất ngủ làm giảm tập trung; hiệu quả giảm kéo theo áp lực bù đắp bằng làm thêm giờ, cuối cùng lại đẩy tình trạng kiệt sức nặng hơn, bào mòn niềm vui sống, sức sáng tạo của người trẻ", chuyên gia nêu.
Ảnh minh họa: Canva.
Báo cáo Vietnam Mental Health Market Outlook 2030 ra mắt năm 2024 của Ken Research (công ty nghiên cứu thị trường thành lập từ năm 2011), cho thấy nghỉ việc vì căng thẳng gây thiệt hại hơn 4.000 tỷ đồng cho doanh nghiệp Việt Nam trong năm 2022. Thị trường dịch vụ sức khỏe tâm thần được định giá 2,2 tỷ USD (2024) và dự báo tiếp tục tăng trưởng, phản ánh nhu cầu tìm kiếm hỗ trợ chuyên nghiệp ngày càng lớn.
Dù chịu áp lực nặng nề, Gen Z những năm gần đây đã chủ động quan tâm nhiều hơn đến sức khỏe tinh thần. Khảo sát của Decision Lab năm 2021 cho thấy 64% Gen Z tại Việt Nam coi cân bằng công việc - cuộc sống và sức khỏe tinh thần quan trọng hơn cả lương bổng.
Sự thay đổi này cũng khiến doanh nghiệp chuyển hướng mạnh mẽ. Trong năm 2023, hơn 300 công ty tại Việt Nam triển khai chương trình hỗ trợ tinh thần cho nhân sự, từ tư vấn, wellness (sức khỏe toàn diện) đến yoga, thiền, tập huấn sơ cứu tâm lý. Một số nơi bố trí không gian thư giãn, khuyến khích nghỉ phép trọn vẹn, áp dụng giờ làm linh hoạt hoặc hybrid (làm việc trên văn phòng kết hợp làm việc từ xa) để nhân viên có thêm thời gian phục hồi.
Theo nghiên cứu của Intellect - công ty chăm sóc sức khỏe tâm thần lớn nhất châu Á, năm 2024, Việt Nam hiện dẫn đầu khu vực châu Á - Thái Bình Dương về mức độ quan tâm và triển khai phúc lợi tinh thần tại nơi làm việc. Đây được xem là tín hiệu tích cực cho sự dịch chuyển trong chiến lược nhân sự, khi phúc lợi không chỉ dừng ở tài chính mà còn bao gồm sự an toàn tinh thần.
Ảnh minh họa: Canva.
Chuyên gia khuyến nghị mỗi cá nhân cần học cách xác định giới hạn, nói "không" khi cần, tách biệt thời gian làm việc và nghỉ ngơi, chăm sóc cơ thể bằng giấc ngủ, dinh dưỡng, vận động, đồng thời tìm niềm vui từ những hoạt động nhỏ. Nếu tình trạng kéo dài, nên tìm đến sự hỗ trợ từ bạn bè, người thân hoặc chuyên gia tâm lý.
Theo thạc sĩ Nguyễn Hải Uyên, việc phòng ngừa burnout không phải cuộc thi ý chí cá nhân. Đó là hành trình đòi hỏi mỗi người đặt ranh giới và lịch phục hồi, tổ chức kiến tạo môi trường lành mạnh.
Ở góc độ cá nhân, chuyên gia tâm lý khuyến nghị học cách nhận diện giới hạn, chấp nhận không thể làm mọi thứ và không cần lúc nào cũng đạt 100%. Người trẻ cần thiết lập ranh giới rõ ràng, tách biệt giờ làm và giờ nghỉ, học cách nói "không" và thỏa thuận "ngoài giờ" với đồng nghiệp.
Song song đó, người trẻ nên tìm lại những niềm vui nhỏ như đọc sách, đi dạo, gặp gỡ bạn bè - các "vitamin vui sống" có thể giúp tinh thần được tái tạo. Chăm sóc cơ thể bằng giấc ngủ đủ, dinh dưỡng lành mạnh và vận động đều đặn cũng là nền tảng cho sức khỏe tinh thần. Khi tình trạng kéo dài, việc trò chuyện với người tin cậy hoặc tìm đến chuyên gia sẽ cần thiết.
"Khi sức khỏe tinh thần được nhìn nhận như hạ tầng phát triển nguồn nhân lực trẻ, đầu tư cho phòng ngừa burnout là đầu tư cho năng suất bền vững. Khi biết dừng lại để thở, niềm vui sống có cơ hội quay về và đó là lúc sáng tạo nảy mầm trở lại", thạc sĩ Uyên nhấn mạnh.
Hoàng Yến
