Năm 2022, Võ Văn Tâm nhận lời làm cổng cưới cho diễn viên Mạc Văn Khoa ở Hải Dương. Theo yêu cầu của diễn viên, chiếc cổng phải cao gần 4 m, sử dụng hoa lá, trái cây quen thuộc với vùng sông nước miền Tây.
"Tôi không nghĩ một nghệ sĩ nổi tiếng lại tìm đến mình đặt làm cổng cưới, mà còn ở tận Hải Dương. Tôi rất vui nhưng cũng lo vì đây là công trình lớn, lại phải vận chuyển nguyên liệu và dụng cụ đi xa", anh Tâm kể.
Anh cùng bốn người trong nhóm chuẩn bị hàng trăm kg nguyên liệu và dụng cụ, sau đó vận chuyển bằng máy bay ra Bắc. Một số vật liệu như cau cảnh, trái cóc kèn, lá dừa nước, lá dứa phải được tìm kiếm ở nhiều nơi. Có loại cách xa hàng chục, thậm chí hàng trăm km mới đủ số lượng. Để lấy dừa nước hoặc trái cóc kèn, người thợ có lúc phải lội sông, có lúc leo lên những cây mọc cao ven bờ.
Đến Hải Dương, nhóm anh Tâm được những người cùng nghề tại địa phương hỗ trợ, làm liên tục một ngày một đêm để hoàn thiện chiếc cổng.
Cổng cưới làm cho Mạc Văn Khoa là dấu mốc để anh Tâm thực hiện những công trình lớn hơn sau này. Ảnh: NVCC
Mạc Văn Khoa cho biết từng có dịp đến nhiều tỉnh miền Tây khi làm việc ở phía Nam và đặc biệt yêu thích những chiếc cổng cưới cầu kỳ của vùng sông nước. Muốn mang nét văn hóa này ra Bắc để họ hàng, người thân có dịp chiêm ngưỡng, anh tìm kiếm đơn vị thi công trên mạng xã hội và biết đến anh Tâm.
"Anh làm rất đẹp, có tâm và dù chỉ có hai, ba ngày để hoàn thiện", Mạc Văn Khoa nói. Khi công trình hoàn thành, gia đình và hàng xóm của diễn viên trầm trồ trước cổng cưới long phụng kết từ hoa trái miền Tây. Một số người lần đầu được tận mắt nhìn thấy kiểu cổng cưới này.
Sau công trình này, anh Tâm tiếp tục nhận các đơn hàng có quy mô lớn, yêu cầu tạo hình phức tạp hơn. Anh thử nghiệm những mẫu mới, thay đổi cách tạo hình để đáp ứng nhu cầu của khách. Hiện chiếc cổng lớn nhất anh thực hiện cao 6 m, ngang 12 m, có giá khoảng 35 triệu đồng.
Chàng trai 39 tuổi từng mưu sinh bằng công việc đồng áng, làm thuê trước khi bén duyên với nghề làm cổng cưới truyền thống. Năm 2016, một người bạn chuẩn bị kết hôn, muốn dựng cổng bằng hoa lá, trái cây nhưng thấy chi phí thuê thợ khá cao nên quyết định tự làm. Anh Tâm tham gia phụ giúp dù chưa được đào tạo hay có kinh nghiệm.
Ban đầu, anh chủ yếu dựa vào khả năng quan sát, sự khéo léo và trí tưởng tượng để cắt tỉa lá dừa, kết hợp trái cây tạo hình rồng, phụng. Chiếc cổng hoàn thành được nhiều người khen, sau đó bà con trong vùng tìm đến nhờ anh làm cho các đám cưới.
Võ Văn Tâm, 39 tuổi. Ảnh: NVCC
Cổng cưới kết từ hoa lá, trái cây là nét văn hóa lâu đời của người dân miền Tây Nam Bộ. Trước đây, người dân thường tận dụng những vật liệu gần gũi như lá dừa, trái cau, cây đủng đỉnh và hoa tươi để trang trí ngày cưới. Trong các kiểu cổng truyền thống, hình tượng rồng, phụng vẫn được nhiều gia đình lựa chọn.
Để tạo hình hai linh vật, người thợ kết hợp nhiều loại nguyên liệu theo từng vị trí. Trái cau cảnh, lá khóm hoặc mo cau có thể dùng làm vảy; ớt tạo phần kỳ trên lưng rồng và các chi tiết trang trí, còn tép tỏi bóc vỏ được tận dụng làm răng. Lá dừa, lá dứa cùng hoa tươi giúp hoàn thiện những phần còn lại.
Theo anh Tâm, khó nhất không chỉ là tạo hình giống rồng, phụng mà còn phải làm sao để linh vật trông sống động, có thần thái. Người thợ phải lựa nguyên liệu phù hợp, gắn lên khung, đồng thời cân đối màu sắc và hình dáng. Với một số mẫu mới, anh còn lắp động cơ để các bộ phận của linh vật chuyển động. Khi nhận yêu cầu, anh trao đổi ý tưởng với khách rồi tìm cách thực hiện dựa trên khả năng thi công và nguồn nguyên liệu có thể tìm được.
Do hoa lá, trái cây dễ héo hoặc hư hỏng, phần lớn công đoạn phải hoàn thành sát ngày giao cổng. Tùy quy mô, anh huy động khoảng 5-10 người, thời gian thi công thường từ một đến ba ngày.
Hiện anh Tâm nhận làm nhiều kiểu cổng cưới, từ cổng lá dừa mộc mạc đến những mẫu long phụng cầu kỳ. Giá mỗi chiếc dao động từ khoảng 3 triệu đồng đến hơn 50 triệu đồng, tùy kích thước, độ phức tạp và khoảng cách vận chuyển.
Ngoài khách hàng địa phương, anh còn nhận đơn hàng từ những người nổi tiếng. Công việc cũng tạo thêm thu nhập cho lao động quanh vùng, phần lớn là người làm ruộng, làm vườn tranh thủ thời gian nhàn rỗi. Khi có nhiều đơn, anh huy động thêm nhân công để kịp tiến độ.
Khung cảnh nhà anh Tâm thời điểm làm cổng cưới. Ảnh: NVCC
Tuy nhiên, theo anh Tâm, lượng khách đã giảm trong khoảng một năm trở lại đây khi thị trường xuất hiện thêm nhiều mẫu cổng làm từ xốp, nhựa với kiểu dáng hiện đại. Những sản phẩm này tạo thêm lựa chọn cho khách hàng, trong khi cổng kết từ hoa trái tự nhiên đòi hỏi nhiều công sức và thời gian thi công.
Anh đang tìm cách sáng tạo những mẫu mới, đa dạng kiểu dáng để khách có thêm lựa chọn mà vẫn giữ được đặc trưng của cổng cưới miền Tây.
"Với tôi, công việc này không chỉ là sinh kế mà còn là nét đẹp văn hóa của người miền Tây. Tôi mong có thể tiếp tục làm ra những chiếc cổng vừa đẹp, vừa giữ được dấu ấn truyền thống", anh nói.
Hoàng Yến
