Người Nhật đã định hình trà đạo trở thành một nghệ thuật sống. Nhiều triết lý cuộc sống được truyền tải qua việc thưởng lãm một tách trà. Còn với cà phê, Việt Nam là cường quốc cà phê thế giới, có hạt cà phê robusta xuất khẩu dẫn đầu, có lịch sử văn hóa thưởng lãm cà phê hàng trăm năm. Tuy vậy, giá trị cà phê Việt Nam vẫn thuộc phân khúc thấp, chủ yếu xuất thô. Trung Nguyên Legend mong muốn đưa ngành cà phê Việt Nam lên một tầm cao mới, nâng cao giá trị cà phê không chỉ là một thức uống thông thường mà còn ở tầm mức cà phê văn hóa, cà phê nghệ thuật, cà phê tinh thần... đến cà phê triết đạo, xứng đáng với vị thế cường quốc cà phê. Từ đó, tập đoàn nhiều năm dành tâm huyết nghiên cứu lịch sử, văn hóa, nghệ thuật cà phê trong mọi lĩnh vực đời sống để đưa cà phê trở thành "cà phê triết đạo". Trên hành trình sáng tạo và phát triển của Trung Nguyên Legend, tinh thần dấn thân phụng sự cộng đồng luôn là hạt nhân xuyên suốt với nhiều chương trình hành động để kiến tạo khát vọng lớn, chí hướng lớn cho cộng đồng, xã hội; để xây dựng vị thế mới cho ngành cà phê Việt Nam trên bản đồ cà phê thế giới. Trên hành trình này, Trung Nguyên Legend mong muốn chung tay với các cơ quan, ban ngành để thúc đẩy kinh tế, xã hội Việt Nam phát triển giàu mạnh, bền vững. "Người Nhật đã làm được! Người Việt mình cũng làm được và làm tốt hơn!" - Trung Nguyên Legend |
Ngành sử học xuất hiện từ thời cổ đại, tồn tại dưới hình thức truyền miệng hoặc ghi chép trên đá, giấy cói... nhằm lưu giữ ký ức, thay thế những câu chuyện thần thoại, truyền thuyết, và cung cấp bài học về đạo đức, chính trị cho các nhà lãnh đạo. Trước thế kỷ 17, sử học hòa lẫn với văn học, huyền thoại, phương pháp nghiên cứu chủ quan, chú trọng kể chuyện hơn phân tích.
Đến thời kỳ Khai sáng, khi con người tập trung sử dụng lý trí, khoa học để cải thiện xã hội, ngành lịch sử có chuyển biến mạnh mẽ. Sự phát triển của chủ nghĩa duy lý, cuộc cách mạnh in ấn và mối quan tâm ngày càng lớn đến vị trí của con người trong xã hội... đã thúc đẩy nhu cầu giải thích quá khứ, đặc biệt là nguồn gốc và quy luật vận động của xã hội loài người bằng phương pháp khoa học thay vì siêu nhiên. Mâu thuẫn xã hội ngày càng sâu sắc cũng khiến giới trí thức truy tìm nguyên nhân trong quá khứ của các vấn đề hiện tại, từ đó hình thành tư duy phân tích và phê phán trong sử học.
Một văn bản của nhà sử học Hy Lạp cổ đại Herodotus, trong giai đoạn sử học lần đầu được xem là hoạt động trí tuệ độc lập, vượt ra khỏi khuôn khổ thần thoại, đặt nền tảng cho phương pháp nghiên cứu lịch sử có hệ thống. Ảnh: American Academy in Berlin
Trong tiến trình này, lịch sử học không dừng lại ở việc ghi chép quá khứ mà trở thành một yếu tố quan trọng, định hình tương lai của văn minh nhân loại. Sử gia người Đức Leopold von Ranke (1795-1886) đã đặt nền móng cho sử học hiện đại với chủ trương nghiên cứu dựa trên tài liệu lưu trữ chính xác, đảm bảo tính khách quan tuyệt đối nhằm tái hiện quá khứ "như nó vốn có". Đặc biệt, mô hình hội thảo lịch sử và phương pháp phê bình sử liệu được ông đưa vào đại học đã đánh dấu bước ngoặt: lịch sử học chính thức tách khỏi văn học và triết học, trở thành một ngành khoa học độc lập từ thế kỷ 19.
Với sự phát triển của khoa học, kinh tế, xã hội cùng hệ thống học thuật ở thế kỷ 19- 20, con người đã tiếp cận quá khứ một cách đa dạng. Sử học dần mở rộng phạm vi và phương pháp nghiên cứu, từ các sự kiện chính trị đến xã hội, kinh tế, văn hóa, các trải nghiệm đời thường của con người. Nhiều trường phái sử học hình thành, như chủ nghĩa thực chứng, trường phái Annales, sử học Marxist... đưa lịch sử trở thành một ngành khoa học liên ngành, giải thích quá khứ ở cả cấp độ vĩ mô lẫn vi mô. Thế giới theo đó được nhìn nhận qua những cấu trúc kinh tế, trao đổi thương mại và mạng lưới giữa các cộng đồng, quốc gia. Sự mở rộng của các tuyến thương mại xuyên lục địa, sự dịch chuyển của con người, hàng hóa, tri thức cũng định hình một ngành lịch sử mang tính toàn cầu.
Lịch sử học là bộ môn nghiên cứu quá khứ, đồng thời góp phần định hình tương lai của văn minh nhân loại. Ảnh: Etsy
Từ ghi chép, tường thuật, sử học trở thành môn khoa học giúp tái tạo và giải thích quá khứ loài người, giúp con người hiểu sâu hơn về sự đan xen giữa các nền văn minh và ý nghĩa của quá khứ đối với tương lai chung nhân loại. Qua đó, con người hiểu rõ hơn các quy luật vận động xã hội, những thành tựu và sai lầm trong quá khứ để rút ra bài học kinh nghiệm, hướng tới xây dựng cuộc sống thịnh vượng, hạnh phúc.
Du nhập vào châu Âu thế kỷ 17, cà phê nhanh chóng trở thành nguồn năng lượng thức tỉnh tư duy, hướng con người đến sự minh định của lý trí, mở ra thời kỳ Khai sáng. Hàng quán cà phê trở thành không gian mang tính biểu tượng của tư duy khoa học và phản biện, là trung tâm văn hóa và diễn đàn đối thoại học thuật của giới trí thức châu Âu.
Không chịu áp lực từ chính quyền hay giáo hội, hàng quán cà phê đóng vai trò như trung tâm truyền thông, nơi tin tức về kinh tế, hàng hải, chính trị... được cập nhật liên tục. Nơi đây thu hút nhiều triết gia, sử gia lui đến để quan sát đời sống xã hội, phân tích và tự do đối thoại. Trong môi trường cởi mở này, nhiều trường phái và luận thuyết lịch sử được hình thành, phản ánh nhịp sống của một thế giới đang biến đổi. Sử học theo đó bước vào tiến trình khoa học hóa với cách tiếp cận lý tính, hệ thống, dựa trên quan sát xã hội, tranh luận và tư duy phê phán.
Hàng quán cà phê trở thành diễn đàn trí thức, thúc đẩy tư duy phản biện và đặt nền tảng quan trọng cho sự hình thành sử học hiện đại. Ảnh: Mueble de Viena
Trong đó nổi bật là Café Procope tại Paris, nơi quy tụ triết gia Voltaire, Diderot, tranh luận và định hình các nguyên tắc quan trọng của sử học hiện đại như phương pháp dựa trên chứng cứ, tư duy so sánh và hoài nghi khoa học. Karl Marx cũng thường lui tới các quán cà phê Berlin và Paris để trao đổi với những nhà tư tưởng cấp tiến, từ đó phát triển quan điểm duy vật lịch sử có ảnh hưởng sâu rộng đến sử học thế kỷ 20.
Bên cạnh là thức uống yêu thích của các nhà sử học, triết gia, cà phê còn là một đối tượng trong nghiên cứu của lịch sử toàn cầu. Nghiên cứu nguồn gốc, văn hóa tiêu dùng, sự dịch chuyển quyền lực, thương mại... của cà phê cho thấy sự tác động của thức uống này đến các biến động về kinh tế, xã hội, chính trị trên toàn cầu qua nhiều thế kỷ. Lịch sử cà phê không chỉ là câu chuyện về thức uống, mà còn là tiến trình kinh tế, xã hội và chính trị của nhiều cộng đồng nhân sinh, về quyền lực, cấu trúc xã hội, thương mại quốc tế và kinh tế hiện đại.
Từ một loại hạt giúp con người tỉnh táo được phát hiện tại Ethiopia vào thế kỷ thứ 9, cà phê đã trở thành một hàng hóa toàn cầu, tác động sâu rộng đến đời sống kinh tế, xã hội, văn hóa, đồng thời mở hướng cho xu thế thương mại công bằng và phát triển bền vững. Trong quá trình này, cà phê gắn liền với sự chuyển đổi tâm thức con người, sự dịch chuyển quyền lực, quá trình toàn cầu hóa và sự hình thành các mối quan hệ thương mại quốc tế.
Hàng quán cà phê là một phần trong bức tranh văn hóa xã hội, phản ánh đời sống đương thời, góp phần giải thích về cách con người tương tác, xây dựng nền văn minh. Ảnh: Alamy
Hàng quán cà phê, từ không gian sinh hoạt xã hội quan trọng của Ottoman đến không gian kết nối của giới trí thức châu Âu, trở thành môi trường lý tưởng để hình thành và phát triển các phong trào, tư tưởng, thúc đẩy xã hội ngày càng tiến bộ. Nhà sử học Fernand Braudel (1902-1985), thuộc trường phái Annales, đã nhìn nhận hàng quán cà phê là biểu tượng của đời sống đô thị và nhịp sống kinh tế, xã hội. Braudel đặc biệt quan tâm đến việc hàng quán cà phê phản ánh đời sống vật chất và cấu trúc xã hội, cho phép hiểu sâu hơn về những chuyển động kinh tế và văn hóa trong một thế giới đang toàn cầu hóa. Hàng quán cà phê là một thành tố văn minh, tác động cùng lúc đến nhiều bình diện của đời sống con người, góp phần tạo nên những di sản văn minh nhân loại.
Trong bối cảnh nền kinh tế tri thức ngày nay, giá trị sáng tạo và tỉnh thức của cà phê tiếp tục được phát huy, góp phần thúc đẩy con người suy nghĩ, hành động để kiến tạo tương lai bền vững.
Xem thêm loạt video Cà Phê Triết Đạo đã được đăng tải trên kênh Cà Phê Triết Đạo
(Nguồn: Trung Nguyên Legend)
